ΣΤΗΒΕΝ ΧΩΚΙΝΓΚ(1942-2018)

 

Το μεγάλο μυστήριο του Σύμπαντος είναι οι γυναίκες – και άλλες 10 σκέψεις του Στίβεν Χόκινγκ

Protagon TeamProtagon Team14 ΜΑΡΤΙΟΥ 2018, 08:44

Για πολλά χρόνια μιλούσε με τις  εξισώσεις του, πολλές φορές και χωρίς αυτές για να προσεγγίσει ένα μεγαλύτερο κοινό.

Ο Στίβεν Χόκινγκ, που από τη δεκαετία του 1980 ήταν τελείως σιωπηλός, ήταν πάντα πρόθυμος να πει τη γνώμη του για τα μεγάλα και περισσότερο γήινα που αντιμετωπίζουμε – και όσα αντιμετώπιζε ο ίδιος. Με τη βοήθεια ενός υπολογιστή «έλεγε» περίπου δύο λέξεις το λεπτό. Το να διατυπώσει μία άποψη ήταν ένας ολόκληρος αγώνας από μόνος του. Αλλά τελικά αυτά που μας άφησε ήταν πραγματικές παρακαταθήκες για όλους. «Η ζωή θα ήταν τραγική αν δεν ήταν αστεία», μας υπενθύμιζε.

Η ασθένεια και η αξία της ζωής

Η διάγνωση της πάθησης το 1963 και η αρχική εκτίμηση των γιατρών ότι έχει δυο χρόνια ζωής μπροστά του τον βύθισαν στην κατάθλιψη, από όπου βγήκε με τη βοήθεια μιας γυναίκας.

Αργότερα, για αυτήν την πιθανότητα ενός πρόωρου θανάτου, έλεγε ότι «σε κάνει να αντιλαμβάνεσαι ότι αξίζει να ζεις τη ζωή και ότι υπάρχουν πολλά πράγματα που θες να κάνεις».

Το 2010 έλεγε στον Μάκη Προβατά στο ΒΗΜΑgazino ότι «το πιο ασήμαντο πράγμα στη ζωή είναι η αυτολύπηση. Δεν έχω τίποτε θετικό να πω για την αρρώστια μου, όμως με έμαθε το πιο σημαντικό. Να μην οικτίρω τον εαυτό μου και να συνεχίσω με ό,τι ήμουν ικανός να κάνω. Αλλοι είναι χειρότερα από εμένα. Είμαι πιο ευτυχής τώρα από όταν προτού αρρωστήσω».

Σε άλλη συνέντευξη είχε περιγράψει: «Οι προσδοκίες μου μειώθηκαν στο 0 στα 21 μου χρόνια. Από τότε ό,τι έχω ζήσει ήταν ένα μπόνους».

Η περιέργεια για τα άστρα

«Πρώτον, να θυμάσαι να κοιτάς προς τα αστέρια και όχι προς τα πόδια σου. Να προσπαθείς να συνδέσεις αυτά που βλέπεις και να αναρωτιέσαι τι τα κάνει να υπάρχουν. Να είσαι περίεργος. Δεύτερον, να μην τα παρατάς ποτέ στην εργασία σου. Η δουλειά δίνει στον άνθρωπο νόημα και σκοπό, η ζωή είναι άδεια χωρίς αυτήν. Τρίτον, αν είσαι αρκετά τυχερός ώστε να βρεις την αγάπη να θυμάσαι πάντα ότι είναι εκεί και να μην την πετάς».

Τι είμαστε;

«Είμαστε απλά ένα προηγμένο είδος πιθήκου σε έναν μικρό πλανήτη, στο σύστημα ενός μέτριου άστρου. Ομως μπορούμε να κατανοήσουμε το Σύμπαν. Αυτό μας κάνει πολύ ξεχωριστούς».

Η ακτινοβολία

Ο Χόκινγκ ξάφνιασε τους φυσικούς με την ανακάλυψή του ότι μια μαύρη τρύπα εκπέμπει ένα είδος ακτινοβολίας, η οποία αργότερα ονομάστηκε προς τιμήν του «ακτινοβολία Χόκινγκ». Αργά αλλά σταθερά η ακτινοβολία «εξατμίζει» την μαύρη τρύπα και τελικά θα την εξαφανίσει εντελώς στο πολύ μακρινό μέλλον.

Είχε ζητήσει ακόμη να χαραχτεί στον τάφο του η εξίσωση που περιγράφει την ακτινοβολία πάνω στον τάφο του.

Και όμως ο ίδιος έλεγε ότι «οι εξισώσεις είναι το βαρετό κομμάτι των μαθηματικών».

Το 1978 ο φυσικός παραδέχτηκε ότι η ανακάλυψη ήταν έκπληξη και για αυτόν. «Απλώς σκόνταψα πάνω στα σωματίδια. Εκνευρίστηκα αρκετά». Οσο για το τι θα συμβεί αν πλησιάσει κάποιος αρκετά σε μια μαύρη τρύπα; «Δεν θα επιβιώσει».

Ο κανόνας του Σύμπαντος

«Ενας από τους βασικούς κανόνες του Σύμπαντος είναι ότι τίποτα δεν είναι τέλειο. Η τελειότητα απλά δεν υπάρχει. Χωρίς τις ατέλειες δεν θα υπήρχα ούτε εγώ ούτε εσείς».

Τα ζάρια του Θεού

Eνα από ερωτήματα που γέννησε η έρευνα του Χόκινγκ και άλλων φυσικών για τις μαύρες τρύπες είναι τι συμβαίνει με την πληροφορία που πέφτει μέσα στην τρύπα.

Ο ίδιος πίστευε ότι χάνεται για πάντα και παραφράζοντας τον Αϊνστάιν έλεγε ότι «ο Θεός όχι μόνο παίζει ζάρια, αλλά κάποιες φορές τα ρίχνει εκεί που δεν μπορούμε να δούμε».

Τελικά είχε άδικο και το 2004 παραδέχτηκε την θεωρητική ήττα του. Η πληροφορία «εκπέμπεται» ξανά στις τελευταίες στιγμές της μαύρης τρύπας. Οπότε ο Χόκινγκ ζήτησε συγγνώμη από τους οπαδούς της επιστημονικής φαντασίας: μια μαύρη τρύπα δεν μπορεί να βοηθήσει να ταξιδέψουμε σε παράλληλο Σύμπαν.

Βορείως του Βορείου Πόλου

Τι υπήρχε πριν από τη Μεγάλη Εκρηξη που δημιούργησε το Σύμπαν; Για τον Χόκινγκ το ερώτημα δεν είχε νόημα, δεν υπήρχε χρόνος και χώρος, δεν υπήρχε «κάτι» και «κάπου».

Είναι σαν να ρωτάς «τι υπάρχει ένα μίλι βόρεια του Βόρειου Πόλου;» είχε πει. Μια απόδειξη του πόσο καλός ήταν στο να εκλαϊκεύει: έδωσε ένα απλό και παραστατικό παράδειγμα.

Γιατί πέταξε σε αεροσκάφος μηδενικής βαρύτητας;

Τις τελευταίες δεκαετίες της ζωής του ο Χόκινγκ ήταν απόλυτα καθηλωμένος σε αμαξίδιο – έτσι τον θυμόμαστε όλοι εξάλλου. Ωστόσο αυτόν δεν τον εμπόδισε το 2007, στα 65 του, να πετάξει με το τροποποιημένο αεροσκάφος όπου ασκούνται στην έλλειψη βαρύτητας οι αστροναύτες.

dn11730-1_600

«Ηθελα να δείξω ότι οι άνθρωποι δεν χρειάζεται να περιορίζονται σωματικές αναπηρίες αρκεί να μην είναι ανάπηροι στο πνεύμα».

Από τι κινδυνεύει η ανθρωπότητα

Τα τελευταία χρόνια, ίσως μακριά από τις εξισώσεις αλλά πιο κοντά στα προβλήματα της ανθρωπότητας όπως την κλιματική αλλαγή και τη γενικευμένη καταστροφή του περιβάλλοντος, προειδοποιούσε: «Η εξέλιξη του είδους έκανε την απληστία και την επιθετικότητα έμφυτη στα γονίδια του ανθρώπου. Δεν υπάρχουν σημάδια ότι οι διαμάχες λιγοστεύουν ενώ η ανάπτυξη της στρατιωτικής τεχνολογίας και των όπλων μαζικής καταστροφής μπορούν να έχουν καταστροφικά αποτελέσματα».

Και ακόμη: «Η Γη γίνεται πλέον πολύ μικρή για εμάς, οι φυσικοί πόροι εξαντλούνται με έναν πολύ ανησυχητικό ρυθμό».

Η ελπίδα και ο κίνδυνος είναι πέρα από τη Γη: «Δεν πρέπει να επικοινωνήσουμε με εξωγήινους πολιτισμούς, γιατί αυτό θα θέσει σε κίνδυνο την ανθρωπότητα. Είναι πιθανό να μας δουν σαν κατώτερο και αδύναμο πολιτισμό, σαν κάτι όχι πολύτιμο, όπως βλέπουμε οι άνθρωποι τα βακτηρίδια».

Μια θεωρία για όλα – και για όλους

Το έργο του Χόκινγκ σήμερα γενικά θεωρείται σαν ένα σημαντικό βήμα προς μια Θεωρία των Πάντων, που θα ενοποιήσει τις θεωρίες για την βαρύτητα και τις πυρηνικές δυνάμεις.

Ζητούσε αυτή η θεωρία σταδιακά να γίνει αρκετά απλή «ώστε να την κατανοούν στις βασικές της αρχές οι πάντες και όχι οι επιστήμονες».

Τότε όμως «όλοι, φιλόσοφοι, επιστήμονες και απλοί άνθρωποι θα μπορούμε να παίρνουμε μέρος στη συζήτηση γιατί υπάρχει αυτό που υπάρχει και γιατί υπάρχει το Σύμπαν. Αν βρούμε την απάντηση σε αυτό, θα είναι ο απόλυτος θρίαμβος της ανθρώπινης λογικής, γιατί τότε θα γνωρίζουμε το πνεύμα του Θεού».

«Οι άνθρωποι που κομπάζουν για το IQ τους είναι αποτυχημένοι», έλεγε περιφρονώντας τους ακριβοθώρητους συναδέλφους του και όχι μόνον.

Και το απόλυτο μυστήριο;

Ακόμη και για τον Χόκινγκ έμενε ένα μεγάλο μυστήριο: «Οι γυναίκες».

 

Μια μερα μιας Μαιρης(Για τη Μερα της Γυναικας)

Στίχοι, μουσική: Λουκιανός Κηλαηδόνης Είμαι η Μαίρη η Παναγιωταρά μια εργαζόμενη μητέρα μια καλή νοικοκυρά Δεν είμαι τίποτα το σπεσιαλ, το καταπληκτικό είμαι αυτό που λέμε δείγμα τυπικό Μόλις ξυπνήσω το πρωί πολύ πρωί πριν ξημερώσει δηλαδή καλά-καλά λέω από μέσα μου μουλάρι σήκω ντύσου γιατί εδώ σε περιμένουνε πολλά και τότε τρέχω να ξυπνήσω, να ταΐσω, να ποτίσω και να ντύσω τα παιδιά ενώ παράλληλα ετοιμάζω πρωινό για τον πασά Του το πηγαίνω στο κρεβάτι κι αυτομάτως κατεβάζω τα παιδιά στο σχολικό Πάω γραμμή για να ψωνίσω κι ο χασάπης μες στη φούρια να μου πιάνει και τον κω... Να 'χω το νου μου κάθε μέρα για πουκάμισο και σώβρακο καινούργιο καθαρό κι αλίμονο μου αν ξεχαστώ και δεν βρει ζεστό νερό Να συγυρίζω τα κρεβάτια και το σπίτι να ετοιμάζω φαγητό για τα παιδιά Κι έχω να φύγω νηστική και σαν τρελή για την δουλειά Ντάπα, ντάπα, ντάπα, ντα Και μόλις φτάσω αλαφιασμένη στη δουλειά να 'χω να κάνω και καφέ στ' αφεντικό Να 'χω κι αυτόν που του τη δίνει κάθε τόσο και που θέλει να μου πιάνει και τον κω... Να 'χω το ντρουν του τηλεφώνου μες στ' αφτί μου κι από πάνω τις δικές του τις φωνές και να με στέλνει έξω να κάνω και του κόσμου τις δουλειές Μόλις σχολάσω τρέχω αμέσως να προφτάσω να ετοιμάσω το τραπέζι για φαΐ να τηγανίσω, να ετοιμάσω τη σαλάτα, να σερβίρω και να κόψω το ψωμί να 'μαι ράκος που να σέρνεται απ' την πείνα κι από το τρεχαλητό κι αυτοί να βρίζουν πως δεν ήτανε καλό το φαγητό Να πλένω πιάτα και πιρουνιά και μαχαίρια και να μου 'ρχεται να κάνω φονικά κι αυτός ο κύριος να θέλει να μου πιάνει και τον κω... Μόλις ξαπλώσει και φωνάξει ησυχία μην ακούσω μες στο σπίτι τσιμουδιά Είναι η ώρα που τελειώνω εγώ τα πιάτα και που πρέπει να διαβάσω τα παιδιά Είναι η ώρα να διαβάσουν οι διαβόλοι και ν' αρχίσουμε να τρέχουμε μετά στα ιδιαίτερα του ενός και του αλλουνού τα γαλλικά κι αφού μου βγάλουνε καλά-καλά την πίστη και γυρίσουμε στο σπίτι τελικά τότε θα φάνε, θα πλυθούνε, θα δαρθούνε και θα παν να κοιμηθούν κανονικά Κι εγώ θα σιδερώνω και θα πλένω ότι κάνει μια γυναίκα δηλαδή αυτός ο κύριος θα είναι αραγμένος στην ΤV Κι αν γίνω έξαλλη σαν πέσω στο κρεβάτι και τον δω πως είν' ο νους του στο κακό είναι καθήκον σου, γυρίζει και μου λέει, συζυγικό Είμαι η Μαίρη Παναγιωταρά μια εργαζόμενη γυναίκα μια καλή νοικοκυρά Δεν είμαι τίποτα το σπέσιαλ, το καταπληκτικό είμαι ένα ζώον δηλαδή κανονικό

Για το μηνα Μαρτιο...

Ο Μάρτης, Μάρτης μίλησε και είπε πως θα αργήσει έχει ακόμα δυο βροχές και μία να χιονίσει. Ένα δεντράκι τ' άκουσε και πήγε να λυγίσει του είπα να' χει υπομονή, το φόβο να νικήσει. Ό,τι αργεί κι ό,τι στη Γη είναι βαθιά κρυμμένο. πάλι στο φως θα βαφτιστεί και θα' ρθει ευλογημένο... Ο Μάρτης χείλη έσκασε, στον ήλιο να γελάσει είπε θ' αργήσει, μα θα' ρθεί ο κόσμος να χαλάσει. Θα βάλει τ' Ανοιξιάτικα να ομορφύνει η πλάση, στα μπλε και στα κατάλευκα θα βγει να παρελάσει. Ό,τι αργεί κι ό,τι στη Γη είναι βαθιά κρυμμένο, πάλι στο φως θα βαφτιστεί και θα' ρθει ευλογημένο...

Σ ΑΓΑΠΩ...(ποιηση Μυρτιωτισσα,μουσικη Μανος Χατζιδακις,τραγουδι Φλερυ Νταντωνακη)

Σ’ αγαπώ, δεν μπορώ τίποτ’ άλλο να πω πιο βαθύ, πιο απλό, πιο μεγάλο! Μπρος στα πόδια σου εδώ με λαχτάρα σκορπώ τον πολύφυλλο ανθό της ζωής μου. Τα δυο χέρια μου, να... στα προσφέρω δετά για να γείρεις γλυκά το κεφάλι. Κι η καρδιά μου σκιρτά κι όλη ζήλεια ζητά να σου γίνει ως αυτά προσκεφάλι. Ω μελίσσι μου, πιες απ’ αυτόν τις γλυκές, τις αγνές ευωδιές της ψυχής μου! Σ’ αγαπώ τι μπορώ ακριβέ να σου πω πιο βαθύ, πιο απλό, πιο μεγάλο;

 

Η συγκλονιστικη ομιλια του δημαρχου Θεσσαλονικης,Γιαννη Μπουταρη,στα εγκαινια του Μνημειου Ολοκαυτωματος των Εβραιων της Θεσσαλονικης

 

 

«Κάποια στιγμή το καλοκαίρι του 1945 η Μπουένα Σαρφατή βγήκε από το σπίτι της. Εβραία, τριάντα ετών, Σαλονικιά πάππο προς πάππο, η Μπουένα είχε μόλις γυρίσει στη Θεσσαλονίκη έχοντας διαφύγει στο βουνό, πολεμώντας αρχικά με τον ΕΔΕΣ, μετά με το ΕΑΜ και, τελικά, δραπετεύοντας στην Παλαιστίνη. Ο αδερφός της Ελιάου, η αδερφή της Ρεγγίνα, η εκατοντάχρονη γιαγιά της Μίριαμ και οι θείες της δεν είχαν την ίδια τύχη. Από τα βαγόνι του τρένου που τους μετέφερε στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου είδαν για τελευταία φορά την πόλη που αποκαλούσαν “Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων” μιαν ανοιξιάτικη μέρα του 1943. Λίγες ώρες μετά την άφιξή τους οδηγήθηκαν στα κρεματόρια μαζί με άλλες χιλιάδες ομοθρήσκους τους. Η ζωή τους και μαζί η ζωή της εβραϊκής Θεσσαλονίκης, της Θεσσαλονίκης μας, έγιναν στάχτη που σκορπίστηκε στις αφιλόξενες πεδιάδες της Πολωνίας.

» Ηταν οι συγγενείς της Μπουένα “μάρτυρες”; Τους τιμούμε αν τους μνημονεύουμε έτσι; Μας τιμά να τους μνημονεύουμε έτσι; Η σημερινή “Ημέρα Μνήμης των Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος” μας προκαλεί να στοχαστούμε γύρω από το ερώτημα αυτό. Οι συγγενείς της Μπουένα όπως και όλοι οι άλλοι Εβραίοι της Ευρώπης δεν επέλεξαν να μαρτυρήσουν. Δεν επέλεξαν δηλαδή να θυσιάσουν συνειδητά τη ζωή τους για ένα υψηλότερο ιδανικό, τη θρησκευτική τους πίστη ή την ιδεολογία τους. Δεν διάλεξαν τον θάνατο, πολύ απλά γιατί δεν είχαν καν το δικαίωμα αυτής της επιλογής. Και για τον λόγο αυτό δεν τους αξίζει να τους αντιμετωπίζουμε σήμερα σαν άγιους, όλοι εμείς, Χριστιανοί και Ευρωπαίοι, που για αιώνες συχνά τους αντιμετωπίζαμε σαν διαβόλους. Άνθρωποι ήταν και αυτό ζητούσαν να είναι.

» Κάποιοι ελάχιστοι, όπως η Μπουένα, γλύτωσαν. Μόλις χίλιοι θεσσαλονικείς Εβραίοι από τους 45 –και βάλε– χιλιάδες. Γλύτωσαν την εκτόπιση, το Άουσβιτς, την πορεία θανάτου, τα στρατόπεδα εργασίας. Γλύτωσαν γιατί άντεξαν την ανείπωτη βία, τους εξευτελισμούς, τα ιατρικά πειράματα, τους βιασμούς. Και αφού γλύτωσαν, επέστρεψαν στη γενέθλια πόλη. Ως ήρωες; Κάθε άλλο. Εβραίοι που είχαν διαφύγει στο βουνό, είχαν κρυφτεί στις πόλεις, ή αποδράσει στην Παλαιστίνη, αντιμετώπισαν όσους και όσες επέστρεφαν από τα στρατόπεδα ως προδότες, συνεργάτες των Γερμανών, τις δε γυναίκες ως πόρνες. Οι Χριστιανοί πάλι, είδαν στους επιζήσαντες “ανεκμετάλλευτα κομμάτια σαπουνιού” κατά την αναφορά αμερικανού δημοσιογράφου, μια απειλή από ένα παρελθόν που δεν έλεγε να πεθάνει. Ήρωες ήταν κατά τον Ελληνικό Βορρά μόνον εκείνοι οι πέντε νεαροί Εβραίοι που αφού πολέμησαν στο Αλβανικό Μέτωπο και επέζησαν στα κρεματόρια, έπεσαν τον Οκτώβριο του 1948 “ηρωϊκώς στις μάχες του Γράμμου και άλλων ορέων, ενώ εμάχοντο κατά των συμμοριτών”.

«Είναι οι εβραϊκές ταφόπλακες που στρώθηκαν μπροστά στο Στρατηγείο και πέριξ του Βασιλικού Θεάτρου, εκείνες που χρησιμοποίησε ο Δήμος Θεσσαλονίκης τον Νοέμβριο του 1948 για την κατασκευή οδών και πεζοδρομίων»

»Για την Μπουένα, μαρτύρια και ηρωισμοί είχαν εξίσου μικρή αξία καθώς προσπαθούσε να μαζέψει τα συντρίμμια και να ξαναχτίσει τη ζωή της από την αρχή. Πώς όμως να ένιωθε όταν ακόμη και οι πιο μικρές απολαύσεις άνοιγαν διάπλατα τα τραύματα του παρελθόντος; Πόσο αβάσταχτος πρέπει να ήταν ο πόνος της όταν ανακάλυπτε ότι το χάρτινο χωνάκι στο οποίο ο Αρμένης πωλητής ξηρών καρπών τής πρόσφερε μια Κυριακή απόγευμα τα αγαπημένα της στραγάλια, αυτό το χάρτινο χωνάκι ήταν στην πραγματικότητα ένα φύλλο χαρτί σκισμένο από την Παλαιά Διαθήκη της οικογένειάς της;

» Το σκισμένο αυτό χαρτί είναι το παρελθόν της Μπουένα, αλλά και το παρελθόν της πόλης μας: ένα παρελθόν που μας καταδιώκει και μας στοιχειώνει. Είναι ένα παρελθόν σιωπηλό, αόρατο, αλλά παρόν. Είναι το μαρμαρόστρωτο προαύλιο του Αγίου Δημητρίου, φτιαγμένο από εκατοντάδες ταφόπλακες από το κατεστραμμένο από Γερμανούς και Έλληνες χριστιανούς υπαλλήλους του Δήμου εβραϊκό νεκροταφείο της πόλης, υλικό «άνευ αξίας» κατά τον επιβλέποντα της αναστύλωσης αρχαιολόγο Στυλιανό Πελεκανίδη. Είναι το Νοσοκομείο Αχέπα και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο που οικοδομήθηκαν πάνω σε μια από τις σημαντικότερες νεκροπόλεις της Ευρώπης. Είναι οι εβραϊκές ταφόπλακες που στρώθηκαν μπροστά στο Στρατηγείο και πέριξ του Βασιλικού Θεάτρου, εκείνες που χρησιμοποίησε ο Δήμος Θεσσαλονίκης τον Νοέμβριο του 1948 για την κατασκευή οδών και πεζοδρομίων παρά τις έντονες διαμαρτυρίες της ισραηλιτικής κοινότητας. Είναι εκείνες οι ταφόπλακες που στοιβάζονταν σε δημόσια θέα μπροστά στο Λευκό Πύργο και στον περίβολο της Διεθνούς Έκθεσης ακόμη και μέχρι τον Δεκέμβρη του 1948. Είναι η ασημένια τσάντα, οικογενειακό κειμήλιο, που το 1946 η Μπουένα Σαρφατή είδε έκπληκτη να κρατά με στυλ μια χριστιανή οικογενειακή φίλη. Είναι το οικογενειακό χαλί που μια άλλη έκπληκτη Εβραία επιζήσασα αντίκρισε σε σπίτι χριστιανών οικογενειακών φίλων. Είναι το βιβλίο που βρέθηκε τυχαία, μόλις μια δεκαετία πριν, στη βιβλιοθήκη της Φιλοπτώχου Αδελφότητος Ανδρών Θεσσαλονίκης προτού επιστραφεί στο Εβραϊκό Μουσείο, μια πράξη που τιμά την Αδελφότητα.

«Ποιες τελετές έγιναν; Μόνη η κοινότητα, καθημαγμένη και ρακένδυτη πάλευε να ανασυστήσει την ύπαρξή της και να θρηνήσει τους νεκρούς της. Η πόλη, η κοινωνία, η χώρα ολόκληρη, αδιαφόρησαν»

» Ποιοι θρήνησαν το 1945 τους εξαφανισμένους γείτονές τους; Ποια μνημεία στήθηκαν; Ποιες τελετές έγιναν; Μόνη η κοινότητα, καθημαγμένη και ρακένδυτη πάλευε να ανασυστήσει την ύπαρξή της και να θρηνήσει τους νεκρούς της. Η πόλη, η κοινωνία, η χώρα ολόκληρη, αδιαφόρησαν. Κρύφτηκαν πίσω από το δάχτυλό τους. Έκαναν πως δεν ήξεραν τι συνέβη, ποιος το έκανε, ποιος βοήθησε, ποιος προστάτευσε όταν άλλοι, πολλοί γκρέμιζαν, έκαιγαν, έκλεβαν, καταλάμβαναν τον χώρο και τα υπάρχοντα των πολλών απόντων και των λιγοστών παρόντων. Ο θρήνος άλλωστε ήταν ατομικός. Χρειάστηκε να περάσουν είκοσι περίπου χρόνια, να φτάσουμε στο 1962 για να γίνει ένα μνημείο στη μνήμη των θυμάτων. Πού; Μέσα στο νέο εβραϊκό νεκροταφείο, ωσάν το ζήτημα να αφορούσε μόνο συγγενείς και μέλη της εβραϊκής κοινότητας της πόλης.

» Και όταν 35 χρόνια μετά έγινε επιτέλους πραγματικότητα ένα μνημείο σε δημόσιο χώρο, αυτό εξορίστηκε στις παρυφές του κέντρου σε σημείο δυσδιάκριτο. Και όταν το μνημείο αυτό επανατοποθετήθηκε επιτέλους στο φυσικό του χώρο, την Πλατεία Ελευθερίας, περισσότερο υπήρξε έκπληξη παρά ικανοποίηση. Επρεπε να φτάσει το 2004 για να καθιερώσει η Βουλή των Ελλήνων με ψήφισμα ομόφωνα την Ημέρα Μνήμης. Έπρεπε να φτάσει το 2011 για να υπάρξει αντίστοιχη μέρα μνήμης για την πόλη μας και το 2014 για να αποκτήσει το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης μνημείο που αναδεικνύει την καταστροφή του νεκροταφείου. Και ίσως να μην είναι τόσο μακριά η μέρα που θα δούμε μια αντίστοιχη αναθηματική πλάκα στον περίβολο του Αγίου Δημητρίου, στον “Άγιο Δημήτριο των νεκρών Εβραίων”, στο πραγματικό εβραϊκό μαυσωλείο της Θεσσαλονίκης.

» Ο Δήμος Θεσσαλονίκης έχει ολοένα και μεγαλύτερη επίγνωση του βάρους της ιστορίας που η πόλη καλείται να σηκώσει. Τώρα που οι επιζώντες μάς αφήνουν και η σκυτάλη της μνήμης περνά σε όλους και όλες εμάς, ο Δήμος σκοπεύει να συνεχίσει να μετατρέπει τη σιωπή σε λόγο, λόγο παρηγορητικό, αλλά και λόγο θαραλλέο. Επιθυμούμε η ανάπλαση της Πλατείας Ελευθερίας και το Μουσείο του Ολοκαυτώματος να αποτελέσουν το νέο μνημονικό άξονα της πόλης, την αφετηρία και την απόληξη της μεγάλης, πολυπολιτισμικής, χριστιανικής, μουσουλμανικής, και εβραϊκής διαδρομής της Θεσσαλονίκης.

21_01_20180130_tk_2119-21517333232 (2)

» Η Πλατεία Ελευθερίας είναι ένας χώρος δημοκρατίας, όπου το 1908 όλοι οι Θεσσαλονικείς, Μουσουλμάνοι, Χριστιανοί και Εβραίοι, πανηγύρισαν μαζί την ανακήρυξη του οθωμανικού συντάγματος. Είναι επίσης ένας χώρος ξεριζωμού και προσφυγιάς, το σημείο από όπου αναχωρούσαν το 1922-1923 οι μουσουλμάνοι παλιοί Θεσσαλονικείς και όπου ξεμπάρκαραν οι νέοι, οι Μικρασιάτες και Πόντιοι πρόσφυγες. Και είναι τέλος ένας τόπος μαρτυρίου, δημόσιου εξευτελισμού των θεσσαλονικέων Εβραίων, όπου το Μαύρο Σάββατο της 9ης Ιουλίου 1943 οι Γερμανοί διαπόμπευσαν μπροστά στα μάτια και ελλήνων χριστιανών 9.000 άρρενες Εβραίους.

«Το Ολοκαύτωμα των δικών μας Εβραίων, δοκιμάζει τα όρια της λογικής. Και ο μόνος τρόπος να αναμετρηθούμε μαζί του είναι να αποδεχτούμε ότι θα είναι πάντα κομμάτι αυτού που είμαστε ως Θεσσαλονικείς, Έλληνες και Ευρωπαίοι»

» Είναι ένας τόπος δύσκολος αυτή η πλατεία. Μας υπενθυμίζει ότι το Ολοκαύτωμα στη Θεσσαλονίκη είναι ο πιο βαρύς κρίκος σε μια μακρά αλυσίδα βίας και εξανδραποδισμού. Μας υπενθυμίζει ότι οι Εβραίοι της ήταν αδιάσπαστο κομμάτι ενός πολύχρωμου μωσαϊκού, ότι η “Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων” ήταν ταυτόχρονα και η “Βαβέλ της Μεσογείου”. Επιθυμούμε η Πλατεία Ελευθερίας να είναι ένα σημείο όπου οι δύσκολες, τραυματικές μνήμες όλων των κατοίκων αυτής της πόλης δεν θα ανταγωνίζονται η μία την άλλη, αλλά αντίθετα θα συνυπάρχουν αρμονικά: θα συνδιαλέγονται ζωηρά και θα προωθούν μια κουλτούρα συνύπαρξης και αλληλοσεβασμού ώστε η βαριά κληρονομιά του παρελθόντος να μετατραπεί σε εφαλτήριο ενός καλύτερου μέλλοντος. Η νέα Πλατεία Ελευθερίας θα συμβολίζει την περηφάνια όλων των Θεσσαλονικών για την πόλη τους, το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της.

» Κάποιες εκατοντάδες μέτρα πιο πέρα, το Μουσείο του Ολοκαυτώματος θα συμβολίζει την ντροπή μας. Για όσα έγιναν, για όσα κάναμε, και κυρίως για όσα δεν μπορέσαμε ή δεν θελήσαμε να κάνουμε, γηγενείς και πρόσφυγες, δεξιοί και αριστεροί κατά και μετά τον πόλεμο. Το Μουσείο είναι μια οφειλή της πόλης αλλά και ένα προσωπικό στοίχημα για μένα. Είναι μια οφειλή στους Εβραίους της, ως θεσσαλονικείς, Έλληνες και Σεφαραδίτες. Το Μουσείο υπερβαίνει την πόλη και την Ελλάδα και επανεγγράφει τη Θεσσαλονίκη ως μητρόπολη των Σεφαραδιτών Εβραίων της Μεσογείου. Φιλοδοξεί να πει την άγνωστη ιστορία του Ολοκαυτώματος των Εβραίων της Μεσογείου και των Βαλκανίων, των σεφαραδιτών Εβραίων της Θεσσαλονίκης και της Κέρκυρας, των Χανίων και της Πάτρας, αλλά και του Βελιγραδίου, των Σκοπίων, του Μοναστηρίου, και του Σαράγεβο, της Τεργέστης και του Λιβόρνο. Ευελπιστεί να μετατρέψει τη σκισμένη σελίδα της Μπουένα Σαρφατή σε ιστορική γνώση. Να αναδείξει μια πτυχή του Ολοκαυτώματος που συχνά παραβλέπεται λόγω της έμφασης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και με τον τρόπο αυτό να καταστήσει τη Θεσσαλονίκη τόπο μνήμης αλλά και κέντρο έρευνας και μελέτης διεθνούς ακτινοβολίας. Και, τέλος, ευελπιστεί να γίνει ένας χώρος όπου οι πολίτες όλης της γης, ειδικά οι νέοι θα μαθαίνουν τα αποτελέσματα της καταπάτησης των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

» Πολλοί μας ρωτούν γιατί. Γιατί αυτή η όψιμη έμφαση στην ιστορία και τη μνήμη των θεσσαλονικιών Εβραίων; Η βεβήλωση του μνημείου του Ολοκαυτώματος μόλις την προηγούμενη Κυριακή και ο εμπρησμός της ιστορικής κατοικίας μιας εβραίας και μουσουλμάνας θεσσαλονικιάς, θα αρκούσαν θαρρώ ως απάντηση. Αλλά, προσωπικά, προτιμώ να απαντήσω παραφράζοντας τον Πρίμο Λέβι. “Εδώ, δεν υπάρχουν γιατί”, του απάντησε ο Γερμανός φρουρός, μόλις ο Λέβι έφθασε στο Άουσβιτς. “Εδώ, δεν υπάρχουν γιατί” θα μπορούσα να απαντήσω και εγώ σε όσους παραξενεύονται με την επιμονή μου. Το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Ευρώπης, το Ολοκαύτωμα των δικών μας Εβραίων, δοκιμάζει τα όρια της λογικής. Και ο μόνος τρόπος να αναμετρηθούμε μαζί του είναι να αποδεχτούμε ότι θα είναι πάντα κομμάτι αυτού που είμαστε ως Θεσσαλονικείς, Έλληνες και Ευρωπαίοι: μια σκισμένη σελίδα γραμμένη σε μια άγνωστη γραφή, μια αλήθεια που περιμένει πάντα την αποκρυπτογράφησή της».

 

Copyright © 2012-2013. 3ο Γενικό Λύκειο Ρεθύμνου. All Rights Reserved.